Rola zmysłu wzroku
w rozwoju dziecka
Wzrok jest najważniejszym zmysłem człowieka, odpowiada za odbiór i przetwarzanie ponad 80% informacji płynących ze środowiska zewnętrznego. Rozwój widzenia u dzieci jest zatem kluczowym elementem. Wpływa na kształtowanie niezbędnych umiejętności w kolejnych etapach życia dziecka. Widzenie to proces neurologiczny.
Mózg małego człowieka posiada umiejętność do regeneracji oraz tworzenia wielu nowych połączeń nerwowych (nauroplastyczność). Kontrolowanie procesu widzenia na przykład poprzez leczenie, stosowanie korekcji okularowej, pomocy optycznych oraz odpowiednie ćwiczenia, mogą bezpośrednio wpływać i usprawnić rozwój dziecka.
Prawidłowy rozwój wzroku u dziecka:
- dziecko wpatruje się w źródła światła, jasne ściany, okna;
- śledzi poruszające się źródło światła od środkowej linii ciała na zewnątrz (lepiej w poziomie niż pionie i ukośnie);
- fascynuje się różnymi źródłami światła, błyszczącymi przedmiotami i jaskrawymi kolorami;
- dłużej wpatruje się w twarze osób najbliższych;
- przygląda się własnej ręce;
- spogląda do góry na zabawki;
- przenosi spojrzenie (kieruje oczy) w kierunku źródła dźwięku;
- rozwija się koordynacja obu gałek ocznych (w tym okresie życia dziecko może okresowo zezować);
- pojawiają się zbieżne ruchy gałek ocznych;
- podąża wzrokiem za poruszającą się zabawką (40-60 cm od oczu w prawą i lewą stronę);
- odwzajemnia uśmiech.
- dziecko skupia wzrok na przedmiotach z odległości ok. 1m;
- ustawia oczy centralnie;
- przenosi spojrzenie z ręki na obiekt;
- widzi barwy;
- lubi grzechotki, gryzaki, zabawki piszczące, wyciąga rękę w ich kierunku, chwyta je, szczególnie wtedy, gdy znajdują się w zasięgu jego rąk;
- przekłada zabawkę z ręki do ręki;
- spostrzega głębię.
- dziecko patrzy na zabawki pokazywane w całym obszarze pola widzenia (prawa-lewa, góra-dół);
- wyrzuca zabawki i patrzy, gdzie upadły;
- rozwija się koordynacja oko-ręka;
- rozwija się pamięć wzrokowa;
- następuje koordynacja większości odruchów obuocznych;
- reaguje odmiennie na zmieniający się wyraz twarzy rodzica.
- dziecko interesuje się drobnymi przedmiotami lub detalami w przedmiotach;
- fiksuje wyraz twarzy i naśladuje go;
- płynnie śledzi wzrokiem;
- przechyla głowę żeby spojrzeć w wybranym kierunku;
- lubi różne kształty i formy geometryczne;
- rozwinięte widzenie obuoczne.
- dziecko interesuje się książeczkami i kolorowymi obrazkami;
- identyfikuje podobieństwa i różnice;
- szereguje klocki i buduje wieże z klocków;
- lubi bazgrać, rysować linie grubymi kredkami;
- rozwija się orientacja pionowa;
- współdziała w czynnościach samoobsługowych;
- idzie do rodzica, zabawki.
- śledzi wzrokiem w pełnym zakresie ruchu i wg potrzeb;
- doskonali się koordynacja wzrokowo ruchowa i manipulacja;
- rozróżnia i identyfikuje znajome przedmioty, lubi układanki przedmiotowe i obrazkowe;
- lubi zabawy w chowanego z zabawkami i ludźmi.
- dziecko zna figury geometryczne;
- rozpoznaje barwy i odcienie barw, nazywa je;
- wyraźnie widzi i nazywa szczegóły na obrazkach;
- dopasowuje takie same litery, cyfry;
- sortuje przedmioty, grupuje, dzieli na kategorie wg wielkości, barwy, długości;
- rozpoznaje przedmioty na obrazkach widziane pod różnym kątem z bliska i z daleka;
- mówi na temat tego co dzieje się na obrazkach (układa historyjki obrazkowe);
- rozwija się wzrokowa orientacja przestrzenna.
- rozpoznaje i identyfikuje znaki abstrakcyjne (m.in. cyfry, litery);
- rozróżnia, rozpoznaje, kojarzy, interpretuje wyrazy;
- czyta;
- pisze.
Kiedy zwrócić się do specjalisty?
- dziecko wyraźnie patrzy tylko jednym okiem (ustawia głowę w jedną stronę);
- źle reaguje (nadwrażliwość) na światło, mruży oczy, zamyka je lub zaciska silnie powieki;
- reaguje z opóźnieniem na pokazywane zabawki;
- reaguje na bodźce lub ruch nie na wprost twarzy ale z boku głowy, w jej górnej bądź dolnej części;
- przygląda się własnej ręce tylko po jednej stronie ciała;
- nie nawiązuje kontaktu wzrokowego;
- nie odwzajemnia uśmiechu;
- oczy często zezują lub poruszają się niezależnie od siebie;
- oczy drgają w poziomie, pionie bądź naprzemiennie.
- dziecko nie skupia wzroku na osobach;
- nie skupia wzroku na zabawkach;
- nie wyciąga ręki w kierunku zabawki;
- słabo interesuje się otoczeniem;
- nie reaguje na odbicie w lustrze;
- występują nietypowe zachowania (np. kiwanie się).
- brak lub słaba koordynacja oko-ręka;
- słaba fiksacja;
- brak zbieżności;
- preferencja jednego oka.
- nie interesuje się nowymi zabawkami;
- nie patrzy na zabawki, którymi się bawi;
- nie interesuje się małymi zabawkami, nie zauważa ich (piłeczki, cukierki);
- nie skupia wzroku na zabawkach oddalonych o np. 1-2 metry;
- nie interesuje się otoczeniem;
- nie obserwuje domowników;
- słaby rozwój motoryczny;
- opóźniona koordynacja ruchów głowy i oczu.
- opóźnienie lub brak zainteresowania książeczkami, obrazkami, gazetami;
- brak zainteresowania bazgraniem;
- nie porusza się w stronę osób i zabawek.
- brak prawidłowych (płynnych, ciągłych) ruchów śledzących oczu;
- słabe zainteresowanie otoczeniem;
- podczas chodzenia dziecko potyka się o meble, zabawki, progi;
- powolne, niechętne przemieszczanie się z jednego pomieszczenia do drugiego.
- dziecko ma trudności z rozróżnianiem: figury od tła, kształtów, wielkości, barw;
- trudności z widzeniem szczegółów na obrazkach;
- nie nazywa kolorów;
- przechyla głowę w bok lub nienaturalnie układa ciało podczas oglądania TV, książki;
- mruży oczy, marszczy twarz gdy obserwuje obiekty z dalszej odległości;
- ma trudności z prostymi czynnościami ruchowymi (np. chwytanie i rzucanie piłki oraz śledzenie toru jej ruchu);
- ma trudności z wchodzeniem i schodzeniem po schodach;
- szura obuwiem podczas chodzenia;
- słabo posługuje się ołówkiem, kredką, łyżką;
- szybko męczy się po okresach koncentracji wzrokowej;
- ma bóle głowy, nudności, pieczenie i swędzenie oczu;
- zgłasza zamazywanie i rozmywanie obrazu, podwójne widzenie.
- dziecko myli takie same cyfry i litery;
- opuszcza litery w wyrazach podczas czytania;
- nie widzi liter i cyfr z odległości kilku metrów;
- źle widzi z bliskich lub dalekich odległości;
- czyta, pisze z głową bardzo blisko tekstu;
- mruży oczy, zasłania oko podczas pisania w zeszycie lub przepisywania z tablicy;
- szeroko otwiera oczy, trze oczy;
- zamyka lub zakrywa jedno oko;
- zmienia końcówki wyrazów, pomija lub dodaje literki przy czytaniu i przepisywaniu;
- ma trudności z pisaniem w zeszytach.